Wat betekent biologische beschikbaarheid?

Wat betekent biologische beschikbaarheid?

Biologische beschikbaarheid is de mate waarin een stof door het lichaam wordt opgenomen en beschikbaar komt op de plek waar hij nodig is. Een stof die het maagdarmkanaal passeert zonder te worden opgenomen, bereikt de bloedbaan niet en heeft dus geen effect, hoeveel milligram er ook op het etiket staat.

De biologische beschikbaarheid van een stof wordt beïnvloed door meerdere factoren: de chemische vorm waarin de stof aanwezig is, de aanwezigheid van andere stoffen die de opname bevorderen of remmen, het tijdstip van inname en de individuele spijsvertering. Van al die factoren is de chemische vorm de meest directe en de enige die je kunt aflezen van het etiket.

Wil je weten wat de chemische naam op het etiket precies betekent? Lees dan het artikel Hoe lees je een supplementenlabel?.

Organisch versus anorganisch gebonden mineralen

Bij mineralen zoals Magnesium, Zink, IJzer en Calcium is de binding van het mineraal aan een ander molecuul bepalend voor hoe goed het wordt opgenomen. Grofweg onderscheiden we twee categorieën:

• Anorganische verbindingen: het mineraal is gebonden aan een eenvoudig zout, zoals oxide of sulfaat. Goedkoop te produceren, maar de oplosbaarheid in het maagzuur is beperkt.
• Organisch gebonden verbindingen: het mineraal is gebonden aan een organisch molecuul, zoals citraat, glycinaat, malaat of bisglycinaat. Deze verbindingen lossen doorgaans beter op en worden anders verwerkt in de darm.

Andere organisch gebonden vormen die je op etiketten tegenkomt zijn zinkgluconaat (Zink gebonden aan gluconzuur, vaak gebruikt in zuigtabletten vanwege de milde smaak) en chroompicolinaat (Chroom gebonden aan picolinezuur, de meest gebruikte suppletievorm van Chroom).

Op het etiket herken je dit aan de volledige naam van de stof. Magnesiumoxide bevat meer Magnesium per gram dan magnesiumcitraat. Je kunt dus met minder poeder een hogere hoeveelheid op het etiket zetten. Maar de samenstelling en oplosbaarheid van beide vormen verschilt. Dat verklaart een deel van de prijsverschillen die je tussen producten ziet.

Een volledige vergelijking van magnesiumvormen vind je in Magnesiumvormen vergeleken.

Actieve en inactieve vitaminevormen

Bij vitamines speelt een vergelijkbare logica. Sommige vitamines zijn beschikbaar in een vorm die het lichaam direct kan gebruiken; de actieve vorm. Andere vormen moeten eerst worden omgezet voordat ze bruikbaar zijn, wat extra stappen in het metabolisme vereist.

Een bekend voorbeeld is Vitamine B12. Cyanocobalamine is de synthetische basisvorm die door het lichaam omgezet moet worden. Methylcobalamine en adenosylcobalamine zijn actieve vormen die dat omzettingsproces overslaan. Op het etiket zie je welke vorm is gebruikt, het staat letterlijk in de naam van het ingrediënt.

Hetzelfde geldt voor folaat: Foliumzuur (folic acid) is de synthetische vorm, terwijl methylfolaat (5-MTHF) de actieve variant is die geen omzetting vereist. Foliumzuur is in Nederland ook bekend als Vitamine B11. In veel andere landen, waaronder de Verenigde Staten en Duitsland, wordt dezelfde vitamine aangeduid als Vitamine B9. De actieve suppletievorm methylfolaat (5-MTHF) is dezelfde stof ongeacht de landelijke benaming.

Voor Vitamine D geldt dat D3 (cholecalciferol) en D2 (ergocalciferol) beide worden gebruikt, maar een verschillende route door het lichaam volgen.

Chelaten en liposomale vormen

Naast organische binding zijn er twee technologieën die je steeds vaker op etiketten ziet: chelatie en liposomale inkapseling.

Chelatie

Een gecheleerd mineraal is gebonden aan een aminozuur, waardoor het als het ware wordt 'meegenomen' via de aminozuuropname in de darm. Magnesiumbisglycinaat is hiervan een bekend voorbeeld: het Magnesium is gebonden aan twee glycinemoleculen. Op het etiket herken je dit aan de uitgang '-glycinaat' of de aanduiding 'chelaat'.

Liposomale inkapseling

Liposomale inkapseling is een andere technologie waarbij een werkzame stof wordt omhuld door een vetlaagje (een liposoom) dat lijkt op de structuur van celmembranen. Dit wordt met name toegepast bij Vitamine C en Glutathion. Op het etiket staat dit vermeld als 'liposomaal' of 'liposomal'.

Wat betekent dit bij het kiezen van een supplement?

Een paar praktische vuistregels om te begrijpen wat een etiket vertelt.

Kijk verder dan de hoeveelheid

Twee producten met '400 mg Magnesium' op het etiket kunnen een heel verschillende samenstelling hebben. Dit is afhankelijk van de gebruikte verbinding.

Lees de volledige naam van het ingrediënt

Die naam vertelt je in welke vorm de stof aanwezig is en geeft daarmee meer context dan het getal alleen.

Vergelijk vormen, niet alleen prijzen

Een product met een hogere prijs, maar een organisch gebonden of actieve vitaminevorm kan per effectieve hoeveelheid anders uitpakken dan een goedkopere variant.

Biologische beschikbaarheid per levensfase

De opname van voedingsstoffen verandert gedurende het leven. Bij ouderen boven de 60 jaar neemt de maagzuurproductie af, wat de opname van Vitamine B12, Calcium, Magnesium en non-heemijzer vermindert. Calciumcitraat wordt beter opgenomen dan calciumcarbonaat bij verminderd maagzuur. Vitamine B12 als methylcobalamine zuigtablet omzeilt de afhankelijkheid van maagzuur. Bij jonge kinderen is de opname van vetoplosbare vitaminen (A, D, E, K) afhankelijk van vetinname bij de maaltijd. Vandaar dat Vitamine D-druppels op oliebasis de voorkeur verdienen.

Biologische beschikbaarheid is dus geen marketingterm. Het is een eigenschap van de stof zelf, zichtbaar in de naam op het etiket.

Twijfel je? Onze drogisten helpen je om producten te vergelijken op basis van samenstelling en wat het best bij jou past.

Bronnen

• RIVM — Voedingssupplementen: rvs.rivm.nl/onderwerpen/voedsel/Voedingssupplementen
• Gezondheidsraad (2018). Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. Publicatienr. 2018/19. gezondheidsraad.nl