Wat zijn hulpstoffen en waarom zitten ze in supplementen?

Hulpstoffen zijn ingrediënten in een supplement die geen werkzame functie hebben voor de gebruiker, maar wel een technische functie voor het product. Ze zijn nodig om de capsule of tablet te kunnen produceren, stabiel te houden, of zonder problemen te kunnen doorslikken.

Zonder hulpstoffen zou een capsule geen goede vorm krijgen, zou poeder samenklonteren in de productiemachine of zou een tablet uit elkaar vallen vóór gebruik. Ze zijn in de meeste gevallen dus technisch noodzakelijk. Al verschilt de hoeveelheid en het type hulpstoffen sterk per product en per productietechniek. Niet elk supplement heeft evenveel hulpstoffen nodig: moderne productietechnieken maken het mogelijk om met minder hulpstoffen uit te komen. Het komt dus op de keuze van de fabrikant aan.

Capsulemateriaal: plantaardig of dierlijk?

Het capsuleomhulsel is de meest zichtbare hulpstof. Gelatinecapsules zijn gemaakt van dierlijk collageen, meestal van rund of varken.

Voor moslims en joden is gelatine van varken niet toegestaan binnen het islamitische (halal) en joodse (kosher) voedselrecht. Gelatine van rund is onder voorwaarden toegestaan, maar vereist specifieke certificering. Kies je voor zekerheid? Kies dan voor een plantaardige capsule (HPMC of pullulan). Dan speelt de herkomst van gelatine geen rol.

Plantaardige capsules worden gemaakt van HPMC (hydroxypropylmethylcellulose, afgeleid van cellulose) of pullulan (geproduceerd via fermentatie van een schimmel).

Op het etiket staat het capsulemateriaal vermeld onder de ingrediëntenlijst, doorgaans als 'capsule (HPMC)' of 'capsule (gelatine)'. Producten met een vegan keurmerk gebruiken altijd een plantaardige capsule.

Vulstoffen: waarom is de capsule niet gewoon vol werkzame stof?

De hoeveelheid werkzame stof per capsule is vaak te klein om de capsule volledig te vullen. Een capsule van 500 mg met 10 mg Zink heeft nog 490 mg ruimte. Die wordt gevuld met een vulstof zoals microkristallijne cellulose. Zonder vulstof zou de capsule voor driekwart leeg zijn en zou de werkzame stof bij het openen direct vrijkomen.

Microkristallijne cellulose is de meest gebruikte vulstof en is afkomstig van plantaardige cellulose. Ons lichaam doet er niets mee doet en het verlaat het lichaam onveranderd.

Antiklontermiddelen: onmisbaar in productie

Poeders die in supplementen worden verwerkt hebben de neiging samen te klonteren, zeker bij vocht of warmte. Antiklontermiddelen zorgen ervoor dat het poeder vrij blijft stromen tijdens het productieproces en de machine niet verstopt raakt.

Magnesiumstearaat is het meest gebruikte antiklontermiddel en heeft een lange staat van dienst in de voedingssupplementen- en farmaceutische industrie.

Er circuleren verhalen over mogelijke nadelen van magnesiumstearaat, maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat de stof onveilig is in de hoeveelheden die in supplementen worden gebruikt. Die zijn doorgaans een fractie van de hoeveelheden waarbij in onderzoek effecten werden gezien.

Siliciumdioxide (ook bekend als E551) vervult een vergelijkbare functie als magnesiumstearaat.

Producenten die de ingrediëntenlijst zo puur mogelijk willen houden of bewust kiezen voor een clean label-formulering, kiezen soms voor rijstconcentraat als plantaardig alternatief.

Meer over clean label-formuleringen lees je in ons artikel Clean label bij supplementen: wat zegt het?

Maltodextrine: drager voor extracten en oliën

Maltodextrine is een koolhydraatverbinding die in supplementen wordt gebruikt als drager, niet als vulmiddel in gewone capsules. Je treft het vrijwel uitsluitend aan bij producten op basis van plantenextracten of oliën, waarbij de werkzame verbinding aan Maltodextrine gebonden wordt om het als poeder te maken en de stabiliteit te verbeteren. Op het etiket herken je dit vaak bij extractproducten of preparaten in poedervorm.

Hulpstoffen in vloeibare en homeopathische producten

Niet alle supplementen komen in capsule- of tabletvorm. Ons assortiment bevat ook vloeibare kruidenproducten, homeopathische middelen en druppels. Die hebben andere hulpstoffen dan capsules en tabletten.

• Ethanol (alcohol) — wordt gebruikt als oplosmiddel en conserveermiddel in vloeibare kruidenextracten en tincturen. Ethanol lost plantaardige werkzame stoffen goed op en zorgt voor een lange houdbaarheid. Op het etiket staat dit vermeld als "ethanol", "alcohol" of een percentage zoals "45% alcohol". Voorbeelden in ons assortiment zijn de vloeibare kruidenproducten van A.Vogel en andere kruidenmerkfabrikanten.
• Glycerine — een zoete, viskeuze vloeistof die wordt gebruikt als oplosmiddel, zoetmiddel en conserveringsmiddel in alcoholvrije vloeibare supplementen. Glycerine is geschikt als alcoholvrij alternatief voor mensen die geen alcohol willen of mogen gebruiken. Denk daarbij aan kinderen, zwangere vrouwen of mensen die om religieuze redenen geen alcohol gebruiken. Op het etiket vermeld als "glycerol" of "glycerine". Voorbeelden zijn de vloeibare supplementen van Nature's Answer.
• Sacharose (suiker) — wordt gebruikt als drager en zoetmiddel in homeopathische middelen en energetische producten. Homeopathische korrels bestaan vrijwel volledig uit sacharose. Op het etiket vermeld als "sacharose" of "sucrose". Relevant voor mensen met diabetes of een suikerbeperkt dieet.
• Water (aqua) — basis voor vloeibare supplementen, druppels en siropen. Wordt vermeld als "water" of "aqua" op het etiket.

Hoe herken je hulpstoffen op het etiket?

Op de ingrediëntenlijst staan werkzame stoffen en hulpstoffen door elkaar, maar in dalende volgorde van gewicht. Hulpstoffen staan doorgaans onderaan de lijst, omdat ze in kleinere hoeveelheden aanwezig zijn dan de werkzame bestanddelen. Een aantal signalen helpt je ze te herkennen:

• Namen als cellulose, stearaat, silicium, maltodextrine of gelatine verwijzen vrijwel altijd naar hulpstoffen.
• Het capsulemateriaal staat soms apart vermeld als 'omhulsel' of 'capsule (HPMC)'.
• Een kortere ingrediëntenlijst betekent niet automatisch een betere kwaliteit van de werkzame stof, maar wel een eenvoudigere formulering.
• Producten met een clean label bevatten een selectie hulpstoffen zonder synthetische additieven.

Hulpstoffen zijn een onderdeel van elk supplement. De vraag is welke keuzes de fabrikant maakt. Een transparante fabrikant benoemt ze volledig op het etiket en kiest voor ingrediënten met een duidelijke technische functie.

Bronnen:

• EFSA ANS Panel (2018). Scientific Opinion on the re-evaluation of sodium, potassium and calcium salts of fatty acids (E 470a) and magnesium salts of fatty acids (E 470b) as food additives. EFSA Journal 2018;16(3):5180. DOI: 10.2903/j.efsa.2018.5180
• Sherrat M. et al. (2007). Safety assessment of hydroxypropyl methylcellulose as a food ingredient. Food and Chemical Toxicology, 45(12), 2338–2344.