Supplementen en medicijnen — Wat je moet weten

Hoe kunnen supplementen en medicijnen elkaar beïnvloeden?

Er zijn drie mechanismen waardoor supplementen en medicijnen elkaar kunnen beïnvloeden:

• Opname — sommige mineralen binden aan medicijnen in het maag-darmkanaal, waardoor de opname van het medicijn vermindert. Dit is een timing-probleem: de stoffen worden tegelijk ingenomen terwijl dat beter apart kan.
• Werking — sommige supplementen versterken of verzwakken de farmacologische werking van een medicijn. Dit is een inhoudelijk probleem dat ongeacht het tijdstip speelt. Let hierbij ook op combinaties tussen supplementen onderling; lees meer in Combineren van supplementen: Wat werkt samen en wat niet?.
• Afbraak — sommige plantaardige stoffen beïnvloeden leverenzymen die medicijnen afbreken, waardoor de concentratie van het medicijn in het bloed hoger of lager wordt dan bedoeld.

Bloedverdunners

(coumarines zoals acenocoumarol en fenprocoumon)

Coumarine bloedverdunners werken door Vitamine K te remmen. Vitamine K is betrokken bij de bloedstolling. Hoe meer Vitamine K, hoe minder effectief de bloedverdunner. Vitamine K zit vooral in groene bladgroenten zoals boerenkool, spinazie, spruitjes, broccoli en sla. Schommelingen in de hoeveelheid van deze groenten in het menu kunnen daardoor invloed hebben op de werking van de bloedverdunner.

• Vitamine K — supplementen met Vitamine K kunnen de werking van coumarines direct beïnvloeden. Dit geldt ook voor Vitamine K via voeding. Gebruikers van coumarines worden begeleid met INR-metingen. Bij veranderingen in Vitamine K-inname is overleg met de behandelaar essentieel.
• Vitamine E — hoge doseringen Vitamine E (boven 400 IE per dag) kunnen de bloedstolling beïnvloeden en de werking van bloedverdunners versterken. Bij normale supplementdoseringen is dit risico beperkt.
• Omega-3 (EPA en DHA) — heeft bij normale supplementdoseringen een bloedverdunnend effect. Bij gebruik van bloedverdunners altijd overleg met arts of apotheker.
• Botanicals — Sint-Janskruid, Ginkgo Biloba, Ginseng, Knoflook en Gember kunnen de werking van bloedverdunners beïnvloeden. Gebruik van deze kruiden bij bloedverdunners vraagt altijd overleg met arts of apotheker.
• Nieuwere bloedverdunners (DOAC's) — rivaroxaban, apixaban en dabigatran werken via een ander mechanisme dan coumarines. Vitamine K speelt bij DOAC's geen rol, maar ook voor deze medicijnen geldt: bespreek supplementgebruik altijd met de apotheker.

Antibiotica

• Mineraalsupplementen (Magnesium, Calcium, IJzer, Zink) — deze mineralen kunnen onoplosbare verbindingen vormen met bepaalde antibiotica in het maag-darmkanaal, waardoor de opname van het antibioticum sterk vermindert. Dit geldt met name voor tetracyclines (doxycycline, minocycline) en fluoroquinolonen (ciprofloxacine, levofloxacine).

Schildkliermedicatie (levothyroxine)

• IJzer, Calcium en Magnesium — binden aan levothyroxine in het maag-darmkanaal, waardoor de opname van het schildklierhormoon vermindert. Neem deze supplementen en levothyroxine altijd minimaal 2-4 uur apart in. Dit geldt ook voor calcium via zuivel.

Schildkliermedicatie is een van de medicijnen waarbij timing van supplementen het meest kritisch is. Raadpleeg altijd je apotheker over het optimale innamemoment.

Statines (cholesterolverlagers)

• Vitamine D — er is onderzoek dat een verband legt tussen lage Vitamine D-status en spierklachten bij statinegebruikers. Of Vitamine D-suppletie hierbij relevant is, bespreek je met je arts.
• CoQ10 — statines remmen het enzym dat ook betrokken is bij de aanmaak van CoQ10. Over de relevantie van CoQ10-suppletie bij statinegebruik bestaat wetenschappelijke discussie — Raadpleeg je arts of apotheker.
• Rode gistrijst — bevat Monacolinen die structureel identiek zijn aan het statine lovastatin. Een combinatie van rode gistrijst met een statine kan leiden tot een te hoge effectieve dosering. Gebruik rode gistrijst nooit in combinatie met statines zonder medisch advies.

Maagzuurremmers (protonpompremmers zoals omeprazol)

Langdurig gebruik van protonpompremmers verlaagt de maagzuurproductie, wat de opname van bepaalde voedingsstoffen vermindert.

• Vitamine B12 — maagzuur is nodig voor de loskoppeling van Vitamine B12 uit voedingseiwitten. Langdurig PPI-gebruik kan leiden tot een lagere B12-opname. Bij langdurig gebruik is monitoring via bloedonderzoek aan te raden, bespreek dit met je huisarts. Meer over wat bloedonderzoek wel en niet kan aantonen lees je in Werken mijn supplementen? Wat bloedonderzoek wél en niet vertelt.
• Magnesium — langdurig PPI-gebruik wordt geassocieerd met een lager magnesiumgehalte in het bloed. Bij klachten die kunnen wijzen op een laag magnesiumgehalte is overleg met de huisarts aangewezen.
• IJzer en Calcium — de opname van non-heemijzer en Calcium is mede afhankelijk van maagzuur. Langdurig PPI-gebruik kan de opname van beide verminderen.

Metformine (bij diabetes type 2)

• Vitamine B12 — metformine vermindert de opname van Vitamine B12 via de darm. Bij langdurig metforminegebruik wordt monitoring van de B12-status aanbevolen.Bespreek dit met je huisarts of diabetesverpleegkundige.

Plaspillen (diuretica)

Diuretica kunnen de uitscheiding van vocht en bepaalde mineralen via de urine beïnvloeden. Afhankelijk van het type diureticum kan dit relevant zijn voor onder andere kalium, natrium en magnesium. Gebruik je plaspillen en overweeg je een supplement met mineralen? Bespreek dit dan altijd met je arts of apotheker, omdat de behoefte en veiligheid per medicijn kunnen verschillen.

Pijnstillers

• Ibuprofen en andere NSAID's — ibuprofen heeft zelf een licht bloedverdunnend effect. Combinatie met Omega-3 supplementen of andere supplementen met een bloedverdunnend effect (Vitamine E, Knoflook) verhoogt theoretisch het risico op bloedingen. Bij kortdurend incidenteel gebruik is het risico beperkt; bij regelmatig gebruik van NSAID's is overleg met apotheker verstandig.
• Paracetamol — heeft relatief weinig interacties met gangbare voedingssupplementen bij normale doseringen. Hoge doseringen Vitamine C (boven 1 gram per dag) kunnen de afbraak van paracetamol beïnvloeden. Bij normaal gebruik van paracetamol zijn de meeste supplementcombinaties niet problematisch. Maar twijfel je, vraag je apotheker.

Antidepressiva (SSRI's)

SSRI's verhogen de beschikbaarheid van Serotonine in de hersenen. Bepaalde supplementen hebben ook invloed op het Serotoninemetabolisme. Deze combinatie kan leiden tot een te hoge Serotonineactiviteit (Serotoninesyndroom).

• 5-HTP — een directe voorloper van Serotonine. Combinatie van 5-HTP met SSRI's mag nooit zonder overleg met arts of apotheker.
• Tryptofaan — aminozuur dat in het lichaam kan worden omgezet naar Serotonine. Combinatie met SSRI's vraagt overleg met arts of apotheker.
• SAMe (S-adenosylmethionine) — heeft invloed op het Serotoninemetabolisme. Combinatie met SSRI's vraagt overleg met arts of apotheker.
• Sint-Janskruid — verhoogt de Serotonineactiviteit én beïnvloedt de afbraak van SSRI's via leverenzymen. Combinatie is gecontra-indiceerd — nooit gebruiken bij SSRI's zonder medisch advies.

Slaapmiddelen en slaapgerelateerde medicatie

• Melatonine — heeft zelf slaapbevorderende eigenschappen. Combinatie met voorgeschreven slaap- of kalmerende medicatie (benzodiazepinen, z-drugs zoals zolpidem) kan het sederende effect versterken. Bij gebruik van slaapgerelateerde medicatie altijd overleg met arts of apotheker voordat je Melatonine toevoegt.
• Magnesium — wordt veel gebruikt in de context van ontspanning en nachtrust. Bij combinatie met spierverslappers of sederende medicatie is overleg met apotheker verstandig.
• Valeriaanwortel, Passiebloem, Hop — botanicals die in slaapformules voorkomen kunnen het sederende effect van slaap- of kalmerende medicatie versterken. Bij gebruik van voorgeschreven slaap- of angstmedicatie altijd overleg met arts of apotheker.

Multivitaminen en medicijnen

Multivitaminen worden vaak als onschuldig beschouwd, maar bevatten vrijwel altijd kleine hoeveelheden mineralen zoals Calcium, Magnesium, IJzer en Zink. Deze kunnen dezelfde interacties geven als losse mineraalsupplementen — met name bij antibiotica en schildkliermedicatie. Tel de mineralen uit een multivitamine altijd mee wanneer je nadenkt over timing van inname ten opzichte van medicatie.

Multivitaminen die Vitamine K bevatten zijn extra relevant bij coumarine bloedverdunners. Controleer het etiket op het Vitamine K-gehalte.

Sint-Janskruid

Sint-Janskruid (Hypericum perforatum) verdient een aparte vermelding, omdat het een van de krachtigste kruiden is wat betreft medicijn-interacties. Sint-Janskruid activeert leverenzymen die een groot aantal medicijnen afbreken, waardoor de bloedspiegels van die medicijnen kunnen dalen. Dit geldt onder andere voor anticonceptiepil, antidepressiva (SSRI's), bloedverdunners, HIV-medicatie, immunosuppressiva en anti-epileptica.

Wanneer altijd overleggen met je apotheker

Neem altijd contact op met je apotheker voordat je een supplement start als je:

• Bloedverdunners gebruikt (coumarines of DOAC's)
• Schildkliermedicatie (levothyroxine) gebruikt
• Antidepressiva (SSRI's of MAO-remmers) gebruikt
• Immunosuppressiva gebruikt (na orgaantransplantatie of bij auto-immuunziekte)
• Anti-epileptica gebruikt
• 3 of meer receptplichtige medicijnen gebruikt
• Zwanger bent of borstvoeding geeft en medicijnen gebruikt
• Een supplement wilt stoppen of de dosering wilt aanpassen terwijl je medicijnen gebruikt

Jouw apotheker kent jouw medicatieprofiel en heeft toegang tot actuele interactiedatabases. Dit is altijd de beste eerste stap.

Veelgestelde vragen

Mag ik Magnesium gebruiken als ik bloedverdunners slik?

Magnesium heeft bij normale supplementdoseringen geen directe interactie met coumarines. Wel geldt voor alle supplementen bij bloedverdunners: bespreek het gebruik met je apotheker.

Kan ik Vitamine D gebruiken als ik statines slik?

Er is geen directe contra-indicatie. Er is onderzoek dat een verband legt tussen lage Vitamine D-status en spierklachten bij statinegebruikers. Of suppletie relevant is in jouw situatie, bespreek je met je arts.

Mag ik Sint-Janskruid gebruiken als ik medicijnen slik?

Sint-Janskruid heeft sterke interacties met veel medicijnen op recept. Gebruik Sint-Janskruid nooit in combinatie met medicijnen zonder overleg met arts of apotheker.

Hoe ver uit elkaar moet ik IJzer en schildkliermedicatie innemen?

Minimaal 2-4 uur. Neem levothyroxine bij voorkeur 's ochtends op een lege maag en IJzer op een ander moment van de dag.

Mag ik Omega-3 gebruiken als ik bloedverdunners slik?

Omega-3 heeft bij normale supplementdoseringen een licht bloedverdunnend effect. Bij gebruik van bloedverdunners altijd overleggen met arts of apotheker voordat je Omega-3 toevoegt.

Kan langdurig PPI-gebruik leiden tot Vitamine B12-tekort?

Ja, langdurig PPI-gebruik vermindert de opname van Vitamine B12. Bij langdurig gebruik is monitoring via bloedonderzoek aan te raden. Bespreek dit met je huisarts.

Mag ik 5-HTP gebruiken als ik antidepressiva slik?

Nee, niet zonder overleg met je arts of apotheker. 5-HTP beïnvloedt het Serotoninemetabolisme en mag niet zonder medisch advies worden gecombineerd met SSRI's of andere antidepressiva.

Mijn multivitamine bevat Vitamine K — is dat een probleem als ik bloedverdunners gebruik?

Vitamine K kan de werking van coumarinebloedverdunners beïnvloeden. Controleer het Vitamine K-gehalte op het etiket en bespreek dit met je apotheker of behandelend arts.

Kunnen slaapmiddelen en Melatonine samen?

Melatonine kan het sederende effect van slaap- of kalmerende medicatie versterken. Bij gebruik van voorgeschreven slaap- of kalmerende medicatie altijd overleg met arts of apotheker voordat je melatonine toevoegt.

Waar kan ik terecht voor persoonlijk advies over supplementen en medicijnen?

Je apotheker is de aangewezen specialist. Bij Gezondheid aan huis kun je ook terecht bij onze gediplomeerde drogisten via telefoon, WhatsApp of e-mail.

Bronnen

• EMA (European Medicines Agency) — Hyperici herba (Sint-janskruid): ema.europa.eu/en/medicines/herbal/hyperici-herba
• KNMP Kennisbank — Interacties geneesmiddelen en supplementen: kennisbank.knmp.nl
• Voedingscentrum — Suppletieadviezen vitamines en mineralen: voedingscentrum.nl