Zinkvormen vergeleken

De verbinding kan invloed hebben op de oplosbaarheid, opname, hoeveelheid elementair Zink en verdraagbaarheid. Toch kunnen we niet eenvoudig één zinkvorm als de beste aanwijzen. De wetenschappelijke vergelijking tussen de vormen is beperkt en opname hangt ook af van voeding, dosering en iemands persoonlijke zinkstatus.

Waarom wordt Zink aan een andere stof gebonden?

Zink wordt in supplementen aangeboden als verbinding. Het mineraal is daarbij gebonden aan bijvoorbeeld een organisch zuur of aminozuur. Zo ontstaan namen als zinkcitraat en zinkbisglycinaat.

De binding:

• maakt verwerking in een tablet, capsule of zuigtablet mogelijk;
• bepaalt hoeveel elementair Zink de verbinding bevat;
• kan invloed hebben op oplosbaarheid en opname;
• kan invloed hebben op smaak en verdraagbaarheid.

Na opname gebruikt ons lichaam het vrijgekomen Zink. De toegestane gezondheidsclaims gelden daarom voor Zink en niet uitsluitend voor één specifieke verbinding.

Elementair Zink versus de volledige verbinding

Dit is het belangrijkste verschil om op een etiket te herkennen.

Een zinkverbinding bestaat niet volledig uit zink. Een gedeelte van het gewicht komt van de stof waaraan het Zink is gebonden. De hoeveelheid van de volledige verbinding kan daardoor veel hoger zijn dan de hoeveelheid elementair Zink.

Een concreet voorbeeld is een product met 40 mg zinkorotaat. Dat hoeft geen 40 mg Zink te leveren. Een product uit het assortiment met 40 mg zinkorotaat levert volgens de samenstelling 6,4 mg elementair Zink.

Kijk daarom altijd naar de samenstelling:

• Zinkorotaat: hoeveelheid van de volledige verbinding;
• waarvan Zink: de hoeveelheid elementair Zink.

Voor het vergelijken van producten is de hoeveelheid elementair Zink bepalend.

De belangrijkste zinkvormen vergeleken

Zink is verkrijgbaar met organische en anorganische verbindingen.

• Organische zinkverbindingen (chelaten) zijn gebonden aan aminozuren of organische zuren.
• Anorganische zinkverbindingen zijn gebonden aan mineralen of zouten.

Het verschil zit vooral in oplosbaarheid, opname en verdraagbaarheid.

Zinkacetaat

Zinkacetaat is Zink gebonden aan azijnzuur. Het is een anorganische verbinding die in water goed oplosbaar is.

Kenmerken van zinkacetaat zijn:

• komt voor in enkelvoudige supplementen;
• wordt gebruikt in verschillende internationale merken;
• heeft een goede oplosbaarheid in water.

Zinkacetaat is een minder gangbare keuze dan organisch gebonden vormen zoals bisglycinaat of citraat, maar heeft geen afzonderlijke gezondheidswerking ten opzichte van andere zinkvormen.

Zinkascorbaat en zinkorotaat

Ascorbaat en orotaat zijn minder gangbare zinkvormen.

Bij zinkascorbaat is Zink verbonden met ascorbinezuur. Dit kan een praktische manier zijn om Zink en Vitamine C in één product te verwerken. Het betekent niet automatisch dat zinkascorbaat beter wordt opgenomen dan alle andere verbindingen. Net als bij andere verbindingen bepaalt de samenstelling hoeveel elementair Zink en hoeveel Vitamine C je daadwerkelijk binnenkrijgt. Controleer daarom bij zinkascorbaat-producten beide waarden apart.

Bij zinkorotaat is het verschil tussen de hoeveelheid van de volledige verbinding en de hoeveelheid elementair Zink vaak groot. Lees daarom de samenstelling zorgvuldig.

Zinkaspartaat

Zinkaspartaat is Zink gebonden aan asparaginezuur, een aminozuur dat van nature in het lichaam voorkomt.

Kenmerken:

• verkrijgbaar als enkelvoudig zinksupplement;
• staat bekend om een goede verdraagbaarheid.

Zinkaspartaat is een organische verbinding. Controleer altijd hoeveel elementair Zink het product per dagdosering levert.

Zinkbisglycinaat

Bij zinkbisglycinaat is Zink gebonden aan twee moleculen van het aminozuur glycine. Dit wordt ook wel een aminozuurchelaat genoemd.

Bisglycinaat wordt vaak gekozen vanwege:

• de aminozuurgebonden vor
• de oplosbaarheid
• de doorgaans goede verdraagbaarheid
• de toepassing in capsules en tabletten.

Sommige onderzoeken laten een goede opname zien, maar dat betekent niet dat bisglycinaat voor iedereen aantoonbaar beter is dan iedere andere vorm.

Op etiketten kun je ook de termen zinkglycinaat, zinkbisglycinaat of zinkchelaat tegenkomen.

Controleer altijd hoeveel elementair Zink het product levert. Een bekende gepatenteerde grondstof binnen deze categorie is TRAACS® van Albion, een gestandaardiseerd productieproces voor aminozuurchelaten.

Zinkcarbonaat

Zinkcarbonaat is Zink gebonden aan carbonaat. Het is een anorganische verbinding met een neutrale smaak.

Kenmerken van zinkcarbonaat zijn:

• komt voor in basisformules en budgetvriendelijke supplementen;
• heeft een stabiele structuur.

Net als bij zinkoxide geldt dat de hoeveelheid op het etiket niet het volledige beeld geeft. Controleer altijd de hoeveelheid elementair Zink per dagdosering.

Zinkcitraat

Zinkcitraat is Zink gebonden aan citroenzuur. Het is een goed oplosbare organische verbinding die veel wordt gebruikt in voedingssupplementen.

Kenmerken van zinkcitraat zijn:

• breed verkrijgbaar;
• toepasbaar in tabletten en capsules;
• doorgaans een goede oplosbaarheid;
• verkrijgbaar in verschillende doseringen.

Zinkcitraat is een praktische vorm voor algemeen gebruik, maar heeft geen afzonderlijke gezondheidswerking ten opzichte van andere zinkvormen.

Zinkgluconaat

Zinkgluconaat is Zink gebonden aan gluconzuur. Deze vorm komt voor in gewone tabletten, maar wordt ook veel toegepast in zuigtabletten.

Gluconaat wordt hiervoor onder andere gekozen vanwege de oplosbaarheid en praktische verwerking. De werking van een zuigtablet kan echter niet één op één worden vergeleken met die van een capsule die wordt doorgeslikt. Dosering, samenstelling, contacttijd in de mond en gebruiksduur verschillen.

Controleer bij gluconaatproducten extra goed de dagdosering. Sommige producten leveren 50 mg Zink per tablet en zijn daarmee niet vanzelfsprekend geschikt voor langdurig dagelijks gebruik.

Zink HVP-chelaat

Zink HVP-chelaat is een organische chelaatvorm waarbij Zink is gebonden aan gehydrolyseerde plantaardige eiwitten.

Kenmerken:

• gebruikt door merken zoals New Roots Herbal;
• verkrijgbaar als enkelvoudig supplement;
• staat bekend om een hoge stabiliteit van de chelaatbinding.

Een chelaatbinding betekent dat het Zink stevig is ingebed in een molecuul, vergelijkbaar met de aanpak van andere aminozuurchelaten. Controleer altijd hoeveel elementair Zink de dagdosering levert.

Zinkmethionine

Zinkmethionine is Zink gebonden aan het aminozuur methionine. Een bekende gepatenteerde grondstof is L-OptiZinc, waarin Zink als zinkmono-L-methioninesulfaat wordt aangeboden.

Deze vorm komt voor als enkelvoudig supplement en als onderdeel van producten met meerdere verbindingen.

Kenmerken:

• aminozuurgebonden vorm;
• verkrijgbaar als gepatenteerde grondstof;
• vaak aangeboden in capsules;
• regelmatig gecombineerd met andere zinkvormen.

Een merkgrondstof zoals TRAACS® of OptiZinc® staat voor een specifiek, gepatenteerd productieproces met vaste kwaliteitscontroles. Dat zegt iets over herkomst en samenstelling, maar betekent niet automatisch dat de onderliggende verbinding daardoor een andere werking krijgt dan dezelfde verbinding van een ander merk.

Zinkoxide

Zinkoxide is een anorganische verbinding. De vorm bevat relatief veel elementair Zink per gram grondstof, maar is minder goed oplosbaar dan verschillende organische verbindingen.

Daardoor kan met weinig grondstof een relatief hoge hoeveelheid Zink op het etiket worden vermeld. De hoeveelheid op het etiket vertelt echter niet het hele verhaal; ook oplosbaarheid, productformulering en gebruik spelen een rol.

Zinkoxide wordt daarnaast uitwendig gebruikt in huidproducten zoals zonnebrandmiddelen en verzorgende crèmes. Zinkoxide via de huid draagt overigens niet bij aan je zinkinname.

Zinkpicolinaat

Bij zinkpicolinaat is Zink gebonden aan picolinezuur. Deze organische verbinding komt voor in verschillende enkelvoudige supplementen en combinatieproducten.

Praktische kenmerken:

• verkrijgbaar als enkelvoudig zinksupplement en als onderdeel van combinatieproducten;
• vaak aangeboden in capsules;
• regelmatig verkrijgbaar in hogere doseringen;
• ook aanwezig in producten met meerdere zinkvormen.

Bij producten met 30 of 50 mg Zink is vooral de dosering belangrijker dan de keuze voor picolinaat.

Zinkpidolaat

Zinkpidolaat is Zink gebonden aan pidolzuur. Pidolzuur is een organische verbinding die van nature in het lichaam voorkomt.

Kenmerken:

• komt voor in enkelvoudige supplementen en combinatieproducten;
• heeft een goede oplosbaarheid en wordt vaak gekozen bij multi-formules.

Zinkpidolaat is minder gangbaar in het Nederlandse supplementenaanbod dan bisglycinaat of citraat. Controleer altijd de hoeveelheid elementair Zink per dagdosering.

Zinksulfaat

Zinksulfaat is Zink gebonden aan sulfaat. Het is een anorganische verbinding die van nature voorkomt in mineraalwater en vloeibare mineralenpreparaten.

Kenmerken van zinksulfaat zijn:

• komt voor in vloeibare mineralen zoals CMD-producten;
• heeft een hoge concentratie per druppel of capsule.

Vloeibare zinkpreparaten op basis van zinksulfaat vragen om nauwkeurig doseren. Controleer goed hoeveel elementair Zink een dagdosering levert en let op de veilige bovengrens van 25 mg Zink per dag uit voeding en supplementen samen.

Eén zinkvorm of meerdere vormen combineren?

Sommige supplementen bevatten één zinkverbinding. Andere combineren bijvoorbeeld citraat, gluconaat, picolinaat, bisglycinaat en methionine.

Een combinatie kan passen bij iemand die:

• niet specifiek voor één verbinding wil kiezen;
• meerdere vormen in één dagdosering prettig vindt;
• een compleet geformuleerd product zoekt.

Meerdere verbindingen maken een supplement niet automatisch effectiever. Controleer vooral:

• de totale hoeveelheid elementair zink;
• hoeveel iedere vorm aan die hoeveelheid bijdraagt;
• eventuele toevoeging van koper;
• andere ingrediënten (die de opname kunnen bevorderen);
• de aanbevolen gebruiksduur.

Wanneer vijf vormen samen 25 mg Zink leveren, blijft de totale hoeveelheid 25 mg.

Welke zinkvorm is het beste opneembaar?

Er zijn aanwijzingen dat oplosbare organische en aminozuurgebonden vormen goed kunnen worden opgenomen.

Maar de daadwerkelijke opname hangt ook af van:

• de hoeveelheid zink;
• de persoonlijke zinkstatus;
• inname met of zonder voeding;
• de hoeveelheid fytaat in de maaltijd;
• darmgezondheid;
• andere mineralen;
• de productformulering.

Een goed verdragen product met een passende hoeveelheid dat consequent wordt gebruikt, kan praktischer zijn dan een theoretisch gunstige vorm met een onnodig hoge dosering.

Welke vorm is geschikt voor een gevoelige maag?

Zink kan bij sommige mensen misselijkheid veroorzaken, vooral bij een hoge dosering of inname op een lege maag. Dit kan bij meerdere zinkverbindingen voorkomen.

Bisglycinaat wordt vaak gekozen vanwege de verdraagbaarheid, maar individuele reacties verschillen. Heb je last van je maag, dan kun je:

• het product tijdens of vlak na een maaltijd innemen;
• een lagere hoeveelheid kiezen;
• een andere verbinding proberen;
• de dagdosering controleren;
• advies vragen aan een deskundige.

Kijk niet alleen naar termen als "hoog opneembaar", "gecheleerd" of "multiple zink". De volledige samenstelling bepaalt of een product bij je past.

Twijfel je tussen twee zinkproducten? Onze drogisten en orthomoleculaire therapeuten kunnen de hoeveelheid, vorm, hulpstoffen en andere ingrediënten voor je vergelijken.

Bronnen

• NIH Office of Dietary Supplements – Zinc fact sheet for health professionals

• EFSA – Dietary reference values for zinc

• EFSA – Tolerable upper intake levels for vitamins and minerals

• Nutrients (2024) – Comparative absorption and bioavailability of various chemical forms of zinc in humans. MDPI. mdpi.com/2072-6643/16/24/4269