Gemmotherapie

Wat is gemmotherapie?

Het woord gemmotherapie is afgeleid van het Latijnse woord gemma, dat onder andere 'knop' of 'jonge scheut' betekent. Bij gemmotherapie worden jonge, groeiende plantendelen verwerkt. Denk aan:

• knoppen;
• jonge scheuten;
• kiemen;
• jonge worteldelen;
• soms de binnenste laag van jonge bast.

Deze delen worden meestal vers geoogst en verwerkt in een mengsel van alcohol en glycerine, vaak aangevuld met water. Het vloeibare extract dat na filtering overblijft, heet een gemmomaceraat.

Hoe wordt een gemmo-extract gemaakt?

De exacte productiemethode verschilt per fabrikant, maar bestaat meestal uit de volgende stappen.

1. Oogsten

De knoppen of jonge scheuten worden geoogst op het moment dat ze nog in ontwikkeling zijn. Het oogstmoment verschilt per plant en groeiplaats.

2. Macereren

Het verse plantenmateriaal wordt gedurende een bepaalde periode in een vloeistof gelegd. Deze vloeistof bestaat meestal uit alcohol en glycerine, vaak aangevuld met water. De alcohol helpt verschillende plantaardige bestanddelen uit het materiaal vrij te maken en draagt bij aan de houdbaarheid. Glycerine helpt andere bestanddelen op te nemen en geeft het product zijn karakteristieke, licht zoete smaak.

3. Filteren

Na de maceratieperiode, vaak ongeveer drie weken, wordt het plantenmateriaal uit de vloeistof gefilterd. Het overgebleven extract is het gemmomaceraat, ook wel moedermaceraat genoemd.

4. Eventueel verdunnen

Het moedermaceraat kan geconcentreerd worden gebruikt, maar kan ook verder worden verdund. Daardoor zijn gemmopreparaten niet automatisch onderling vergelijkbaar.

Welke soorten gemmopreparaten zijn er?

Gemmopreparaten kunnen op drie manieren van elkaar verschillen: in de bereidingswijze, de samenstelling en de manier waarop je ze inneemt.

Geconcentreerd maceraat of 1D-glycerinemaceraat

Een geconcentreerd maceraat is het moedermaceraat dat na de extractie niet of slechts beperkt is verdund. Bij een 1D-glycerinemaceraat is het moedermaceraat volgens een vastgestelde verhouding verder verdund. Hierdoor kan de aanbevolen gebruikshoeveelheid sterk verschillen.

Enkelvoudig extract of gemmocomplex

Een enkelvoudig gemmo-extract bevat één plant- of boomsoort. Een gemmocomplex combineert extracten van verschillende planten. Bij een complex is het extra belangrijk om de volledige samenstelling te bekijken en te controleren of dezelfde planten ook in andere producten voorkomen die je gebruikt.

Druppels of spray

De meeste gemmopreparaten zijn vloeibaar en worden aangeboden als druppels of spray. De doseervorm zegt op zichzelf niets over de sterkte van het product. Controleer daarom het aantal druppels of verstuivingen per dag, de concentratie en het alcoholpercentage.

Vergelijk gemmopreparaten niet alleen op het formaat van het flesje of het aantal milliliters. Een klein geconcentreerd flesje kan een andere gebruiksduur hebben dan een groter verdund product.

Wat is het verschil met fytotherapie?

Gemmotherapie wordt doorgaans beschouwd als een gespecialiseerde vorm van fytotherapie. Het belangrijkste verschil is het gebruikte plantenmateriaal. Bij reguliere fytotherapie worden uiteenlopende delen van een volwassen plant gebruikt, zoals het blad, de wortel, de bloem, de bast of het zaad. Gemmotherapie richt zich op verse knoppen en andere jonge, groeiende plantenweefsels.

Een toepassing die bekend is van het blad, de wortel of de bloem van een plant geldt niet automatisch ook voor een extract van de knop. Het plantendeel en de bereidingswijze kunnen invloed hebben op de uiteindelijke samenstelling.

Is gemmotherapie hetzelfde als homeopathie?

Nee, gemmotherapie en homeopathie zijn verschillende behandelprincipes. Een gemmo-extract bevat meetbare bestanddelen uit het gebruikte plantenmateriaal. Bij klassieke homeopathie worden grondstoffen volgens een eigen methode stapsgewijs verdund en geschud.

De aanduiding 1D kan verwarrend zijn, omdat de letter D ook bij homeopathische verdunningen voorkomt. Een 1D-glycerinemaceraat is echter een specifieke verdunde gemmobereiding en niet automatisch een klassiek homeopathisch middel.

Wanneer en waarom wordt gemmotherapie gebruikt?

Gemmotherapie wordt vooral toegepast binnen de complementaire gezondheidszorg. Mensen kiezen er bijvoorbeeld voor omdat ze geïnteresseerd zijn in kruidenpreparaten of omdat een therapeut een gemmo-extract opneemt in een persoonlijk behandelplan.

Welke plant wordt gekozen, hangt af van het doel van het gebruik. Gemmotherapie is daarom niet één algemeen voedingssupplement met één vaste toepassing. De gebruikte plant, het plantendeel, de concentratie en de samenstelling van het extract zijn bepalend.

Kwaliteit van het uitgangsmateriaal

Bij gemmotherapie wordt gewerkt met jonge plantenweefsels zoals knoppen en scheuten. Daarom besteden producenten vaak veel aandacht aan de kwaliteit en herkomst van het uitgangsmateriaal.

Factoren die invloed kunnen hebben op de uiteindelijke samenstelling van een gemmo-extract zijn onder andere de plantensoort, de groeilocatie, het oogstmoment en de manier waarop de knoppen worden verwerkt. Jonge plantenweefsels worden meestal geoogst tijdens een specifieke groeifase, waarna ze zo snel mogelijk worden verwerkt tot een maceraat.

Bij het vergelijken van gemmopreparaten kan het daarom zinvol zijn om verder te kijken dan alleen de naam van de plant. Let bijvoorbeeld ook op de botanische naam, de concentratie van het extract, de gebruikte bereidingswijze, eventuele biologische certificering en de informatie die de fabrikant geeft over herkomst en kwaliteit.

Producten met dezelfde plantnaam zijn niet automatisch identiek. Verschillen in plantensoort, gebruikte knoppen, extractiemethode en verdunning kunnen leiden tot verschillen in samenstelling en aanbevolen gebruik.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

Er is onderzoek gedaan naar de chemische samenstelling van plantenknoppen en gemmo-extracten. In jonge plantenweefsels zijn onder andere polyfenolen en andere plantaardige bestanddelen aangetroffen.

Het meeste onderzoek richt zich op de samenstelling van extracten, laboratoriumonderzoek of onderzoek bij dieren. Goed opgezet klinisch onderzoek bij mensen is nog beperkt. De praktische toepassing berust daarom voor een belangrijk deel op traditioneel gebruik en ervaring binnen de complementaire zorg.

Welke gemmo-extracten zijn het meest bekend?

Binnen de gemmotherapie worden extracten van uiteenlopende bomen, struiken en planten gebruikt. Een van de bekendste is Zwarte Bes (Ribes nigrum). Daarnaast kom je regelmatig extracten tegen van Vijgenboom (Ficus carica), Zilverlinde (Tilia tomentosa), Zachte Berk (Betula pubescens), Zwarte Els (Alnus glutinosa), Hondsroos (Rosa canina) en Rozemarijn (Salvia rosmarinus, voorheen Rosmarinus officinalis).

Deze extracten zijn verkrijgbaar als afzonderlijk gemmopreparaat, maar kunnen ook deel uitmaken van een complex met meerdere planten. Controleer daarom altijd de volledige samenstelling.

Let daarbij op de botanische naam. Verschillende soorten binnen dezelfde plantenfamilie zijn niet automatisch onderling uitwisselbaar. Ook het gebruikte plantendeel, de bereidingswijze en de concentratie kunnen per product verschillen.

Kan ik zelf een gemmo-extract uitproberen?

Gezonde volwassenen kunnen bepaalde gemmopreparaten als zelfzorgproduct gebruiken wanneer het etiket daarvoor duidelijke aanwijzingen geeft. Kies niet uitsluitend op basis van een online lijst waarin een plant aan een klacht wordt gekoppeld.

Controleer vooraf:

• of het product geschikt is voor jouw leeftijd;
• wat de aanbevolen dagdosering is;
• hoelang het volgens de fabrikant kan worden gebruikt;
• of het alcohol of andere relevante hulpstoffen bevat;
• of er waarschuwingen of contra-indicaties worden vermeld;
• of het kan samengaan met medicijnen en andere kruidenpreparaten.

Begin bij voorkeur met één product tegelijk. Zo blijft beter te beoordelen hoe je erop reageert en voorkom je dat je ongemerkt verschillende preparaten met dezelfde planten combineert.

Bij nieuwe, ernstige, terugkerende of onverklaarde klachten is zelfzorg niet de juiste eerste stap. Laat dan eerst de oorzaak beoordelen door een arts.

Kun je verschillende gemmo-extracten combineren?

Er bestaan complexen waarin verschillende gemmo-extracten al door de fabrikant zijn gecombineerd. Daarnaast gebruiken sommige mensen meerdere enkelvoudige extracten naast elkaar. Meer combineren is niet automatisch beter. Door verschillende producten samen te gebruiken, wordt het lastiger om:

• de totale hoeveelheid per plant te bepalen;
• te achterhalen op welk extract je reageert;
• mogelijke wisselwerkingen te beoordelen;
• de hoeveelheid alcohol en hulpstoffen te overzien.

Wil je verschillende gemmopreparaten combineren, vraag dan advies en maak een overzicht van alles wat je gebruikt.

Bevat gemmotherapie altijd alcohol?

Veel gemmomaceraten bevatten alcohol, omdat deze bij de extractie en conservering wordt gebruikt. Het alcoholpercentage verschilt per product. Er bestaan ook alcoholarme of alcoholvrije bereidingen.

Let vooral op het alcoholpercentage wanneer het product bestemd is voor:

• kinderen;
• zwangeren of vrouwen die borstvoeding geven;
• mensen met een leveraandoening;
• mensen die geen alcohol willen of mogen gebruiken;
• mensen die medicijnen gebruiken waarbij alcohol een aandachtspunt is.

Heeft gemmotherapie bijwerkingen?

Mogelijke reacties zijn afhankelijk van de gebruikte plant, de concentratie, de dosering en de overige ingrediënten. Denk bijvoorbeeld aan maag- of darmklachten, een overgevoeligheidsreactie, een reactie op alcohol of een andere hulpstof, of een wisselwerking met medicijnen of andere kruidenpreparaten.

Stop met het gebruik wanneer je onverwachte klachten krijgt en vraag zo nodig advies aan een arts of apotheker.

Zijn gemmopreparaten biologisch?

Veel gemmopreparaten zijn afkomstig uit biologische teelt. Omdat bij gemmotherapie jonge knoppen, scheuten en andere plantenweefsels worden gebruikt, hechten sommige fabrikanten veel waarde aan de teeltomstandigheden van het uitgangsmateriaal. Een biologisch keurmerk betekent dat de teelt en verwerking moeten voldoen aan de Europese regels voor biologische landbouw.

Niet ieder gemmopreparaat is automatisch biologisch. Controleer daarom altijd het etiket of het aanwezige biologische keurmerk. Ook tussen biologische producten kunnen verschillen bestaan in plantensoort, concentratie, alcoholpercentage en bereidingswijze.

Gemmopreparaten vergelijken

In ons assortiment vind je enkelvoudige gemmo-extracten, complexen, druppels en sprays van verschillende merken. Let bij het vergelijken op de botanische naam, het gebruikte plantendeel, de concentratie, de aanbevolen dagdosering, het alcoholpercentage en andere hulpstoffen.

Bekijk ons assortiment Gemmotherapie producten in onze webshop.

Heb je een praktische productvraag? Dan kunnen onze drogisten en orthomoleculaire therapeuten helpen bij het vergelijken van enkelvoudige extracten, complexen, concentraties, alcoholpercentages en gebruiksadviezen.

Wil je Gemmotherapie gericht gebruiken bij bepaalde klachten of verschillende extracten combineren? Zoek dan begeleiding van een deskundige met aantoonbare kennis van fytotherapie of gemmotherapie.

Bronnen

• Tomczyk M, Dżugan M. Bioactive Compounds and Therapeutic Potential of Plant Buds: Current Evidence and Future Perspectives of Gemmotherapy. Molecules. 2026;31(10):1559. doi:10.3390/molecules31101559
• Téglás T, Mihok E, Cziáky Z, Oláh NK, Nyakas C, Máthé E. The Flavonoid Rich Black Currant (Ribes nigrum) Ethanolic Gemmotherapy Extract Elicits Neuroprotective Effect by Preventing Microglial Body Swelling in Hippocampus and Reduces Serum TNF-α Level: Pilot Study. Molecules. 2023;28(8):3571. doi:10.3390/molecules28083571
• Europese Commissie. EU Register of Nutrition and Health Claims.
• Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Handboek Voedings- en gezondheidsclaims.